روانشناسی بهداشت,در سالهای اخير اهميت زيادی برای نقش راهبردهای مقابله و سبك زندگی افراد در چگونگی وضعيت سلامت جسمانی و روانی آنها قائل شده است . شيوه های مقابله,تواناييهای شناختی و رفتاری ای هستند كه فرد مضطرب  به منظور كنترل نيازهای خاص درونی و بيرونی  فشارآور  به كار می گيرد . 
در مقابله مذهبی از منابع مذهبی مثل دعا و نيايش,توكل و توسل به خداوند و .... برای مقابله استفاده می شود. يافته های اخير نشان داده اند از آنجايی كه اين نوع مقابله ها هم منبع حمايت عاطفی و هم وسيله ای برای تفسير مثبت حوادث زندگی هستند,می توانند مقابله های بعدی را تسهيل نمايند,بنابراين به كارگيری آنها برای اكثر افراد,سلامت ساز است.

رفتارهای مذهبی ارزش مثبتی در پرداختن به نكات معنی دار زندگی دارند. رفتارهايی از قبيل  توكل به خداوند,زيارت و غيره .... می توانند از طريق ايجاد اميد و تشويق به نگرش های مثبت,موجب آرامش درونی فرد شوند. باور به اين كه خدايی هست كه موقعيت ها را كنترل می كند و ناظر بر عبادت كننده هاست,تا حد زيادی اضطراب مرتبط با موقعيت را كاهش می دهد. به طوری كه اغلب افراد مؤمن ارتباط خود را با خداوند مانند ارتباط با يك دوست بسيار صميمی توصيف می كنند و معتقدند كه می توان از طريق اتكاء و توسل به خداوند,اثر موقعيت های غير قابل كنترل را به طريقی كنترل نمود. به همين دليل گفته می شود كه مذهب می تواند به شيوه فعالی در فرآيند مقابله مؤثر باشد. به طور كلی مقابله مذهبی,متكی بر باورها و فعاليت های مذهبی است و از اين طريق در كنترل استرس های هيجانی و
ناراحتی های جسمی به افراد كمك می كند. داشتن معنا و هدف در زندگی,احساس تعلق داشتن به منبعی والا,اميدواری به كمك و ياری خداوند در شرايط مشكل زای زندگی,برخورداری از حمايت های اجتماعی,حمايت روحانی و ..... همگی از جمله منابعی هستند كه افراد مذهبی با برخورداری از آنها می توانند در مواجهه با حوادث فشارزای زندگی,آسيب كمتری را متحمل شوند.

مذهب می تواند در تمامی عوامل,نقش مؤثری در استرس زايی داشته باشد و در ارزيابی موقعيت,ارزيابی شناختی فرد,فعاليت های مقابله,منابع حمايتی و .... سبب كاهش گرفتاری روانی شود. بر اين اساس,مدتها است كه تصور می شود بين مذهب و سلامت روان ارتباط مثبتی وجود دارد و اخيراً نيز روانشناسی مذهب,حمايت های تجربی زيادی را در راستای اين زمينه فراهم آورده است . ويتر و همكاران او نشان دادند كه 20 تا 60 درصد متغيرهای سلامت روانی افراد بالغ,توسط باورهای مذهبی تبيين می شود. در مطالعه ديگری,ويلتيز و كريدر نشان دادند كه در يك نمونه 1650 نفری با ميانگين سنی 50، نگرش های مذهبی با سلامت روانی رابطه مثبتی دارند. به علاوه مذهبی بودن با رضايت زناشويی در مردان و زنان و رضايت شغلی در مردان مرتبط بود.

بر اساس مطالعات انجام شده ديگر,بين مذهبی بودن و معنا دار بودن زندگی و سلامت روانی ارتباط نزديكی وجود دارد. در يك بررسی كه 836 بزرگسال با ميانگين 4/ 73 سال شركت داشتند، معلوم شد كه بين سه شاخص مذهبی بودن  ( فعاليت های مذهبی غير سازمان يافته و فعاليت های مذهبی سازمان يافته ) و روحيه داشتن و دلگرمی به زندگی,همبستگی مثبتی وجود دارد . به علاوه اسپيكا  و همكارانش,36 مطالعه تجربی در مورد مرگ و درگيری مذهبی را مرور كردند و نتيجه گرفتند كه ايمان قوی تر,يا معتقد بودن به زندگی بعد از مرگ با ترس كمتر از مرگ همبستگی دارد. همچنين افرادی كه نمره بالاتری در شاخص مذهب درونی داشتند,ترس كمتری را از مرگ گزارش كردند.

مطالعات ديگر,تأثير مداخلات مذهبی را در كاهش اضطراب و تحمل فشارهای روانی پس از بهبودی,نشان داده اند . به عنوان مثال,نتايج دو بررسی نشان داد,كسانی كه به اعتقادات مذهبی پايبند بودند,اضطراب و ناراحتی كمتری را نسبت به كسانی كه به اعتقادات مذهبی پای بند نبودند,گزارش كرده اند. گارنتر و همكاران در زمينه سلامت روانی و اعتقادات مذهبی شش مقاله را مورد بررسی قرار دادند و دريافتند كه در تمام اين مطالعات بين اعتقادات مذهبی و سلامت روانی رابطه مثبتی وجود دارد . هانت سازگاری زناشويی 64 زوج را مورد بررسی قرارداد و نشان داد كه مذهب به طور مثبت با سازگاری زناشويی,خوشحالی و رضايت زناشويی بالاتر ارتباط دارد و همچنين نتيجه گرفت كه مذهب يك عامل مهم در جلوگيری از طلاق است.

زاكرمن و همكاران در پژوهشی گزارش كردند,در افراد سالمندی كه نمره كمتری در شاخص مذهبی بودن به دست آوردند,ميزان مرگ ومير 42% بود,در حالی كه اين ميزان برای افراد سالمندی كه نمره شاخص مذهبی بالايی داشتند 19% بود. در مطالعه ديگری,كونينگ,كلين و همكاران دريافتند كه سرطان در بين افرادی كه نمره بالاتری در شاخص مذهبی درونی كسب می كنند كمتر شايع است . در بررسی ديگری,مشاهده كردند افرادی كه هميشه از مقابله های مذهبی استفاده می كنند نسبت به افرادی كه كمتر و گاهی از اين مقابله ها استفاده می كنند در 9 شاخص از 12 شاخص سلامت روانشناختی,نمرات بالاتری كسب كردند . موريس اثر زيارت مذهبی را روی افسردگی و اضطراب 24 بيمار سالمند بررسی كرد. او دريافت كه علائم آنها بعد از زيارت رفتن كاهش زيادی داشته و حداقل تا ده ماه بعد از برگشتن از زيارت هم اين اثر ادامه دارد . در مطالعه ديگری,مكين توش نقش مذهب را در سازگاری افراد با يك رويداد معنی دار زندگی بررسی كرد. او با 124پدر و مادری كه كودك خود را به علت سندرم مرگ ناگهانی از دست داده بودند مصاحبه كرد و دريافت كه مذهبی بودن با يافتن معنی در مرگ ارتباط مثبتی دارد. به علاوه مذهبی بودن با افزايش صلاحيت روانی و كاهش ناراحتی در بين والدين در طی 18 ماه بعد از مرگ كودكانشان,ارتباط داشت.

عليرغم اين كه اكثر تحقيقات ذكر شده در اديان ديگری صورت گرفته است و از آنجايی كه باور و اعتقاد ما مسلمانان بر اين است كه دين اسلام به عنوان يك ايدئولوژی,ارائه دهنده كامل ترين و سلامت سازترين سبك زندگی بشريت است و احكام و دستورات آن حوزه های وسيع اخلاقی,بين فردی,بهداشتی و اجتماعی را در بر می گيرد,لذا مطالعه علمی اثرات و نقش متغيرهای مذهبی در سلامت روانی يك ضرورت اساسی به نظر می رسد .

برگرفته از سایت http://www.mydocument.ir

ناتواني در تمركز موجب مي‌شود كه تصميم‌گيري براي فرد به كار شاقي بدل شود. به علت خطاهاي متعدد بسياري از كارها مجدداً انجام گيرد. ضرب‌الاجلهايي كه براي كارها تعيين شده به پايان رسيده و همين مسئله باز موجب افزايش استرس در فرد مي‌شود. بار كارهاي نيمه تمام بيش از پيش بر دوشش سنگيني مي‌كند و موقعيتش در محل كار سخت به خطر مي‌افتد. خوب تعجب‌آور هم نيست كه اعتماد به نفس و عزت نفس او هم به سرعت كاهش بيابد. فرد به زحمت مي‌تواند پس از بي‌خوابي يك شب طولاني خود را از رختخواب بيرون بكشد و يك روز ملال‌آور ديگري را آغاز كند. پزشك قرص‌هاي خواب‌آور و ضدافسردگي براي وي تجويز مي‌كند. روان‌شناسان تمرينهاي آرميدگي و مراقبه را توصيه مي‌كنند و فرد نيز براي خود نسخه ديگري مي‌نويسد. (چندين نخ سيگار در روز و...،) اما هيچ يك از اينها مؤثر نيست.

او نيز همانند همه قربانيان استرسهاي مزمن دور شكست به دام افتاده است. در اين شرايط مديريت زمان ضعيف – به علت عملكرد نامناسب – نتيجه‌اي به جز افزايش استرس و كاهش مجدد عملكرد نخواهد داشت. 
 

استرس

پس چگونه مي‌توان اين دور باطل و سهمگين را كه بالقوه مرگبار است درهم شكست. بعضي از معالجات نظير آرميدگي و مراقبه مي‌تواند نتيجه‌بخش باشد. اما براي كاهش استرس بايد گامهاي مثبت‌تري در جهت كنترل بيشتر زمان برداشت. تنها از اين راه است كه مي‌توان اميدوار بود كه يك توازن صحيح و اساسي بين تقاضاها و پاداش‌هاي شغلي، خانوادگي، دوستيها، تفريحات و فعاليتهاي اجتماعي برقرار مي‌شود.

اين موضوع بدين معني نيست كه سعي كنيم زندگي بدون هيچ گونه استرسي براي خود بسازيم. حتي اگر اين توقع قابل دسترسي نيز باشد كه هرگز امكان‌پذير نيست- زندگي اين چنين نيز كاملاً بي‌مزه و بي‌ارزش خواهد شد. با آموختن ميزان مناسبي از برانگيختگي جسمي و ذهني مي‌توانيم هم سلامتي خود را تضمين كنيم و هم بازده خويش را بهبود بخشيم. خبر خوب ديگر اين است كه اگر چه استرس شديد مرگبار است اما ميزان درستي از آن مي‌تواند محرك و مفيد باشد.

«فرايند كاهش استرس»

براي كنترل مؤثر استرس فرد بايد وارد موقعيتي كه مشكلات را بوجود آورده شود و آنها را حل كند. شرايطي از قبيل برطرف كردن اختلافات، مطالبه حق خود، مذاكره، مسافرتها، سخنراني در جمع، ايجاد انضباط كاري در كارمندان و... .

گاهي اوقات اوضاع و فعاليت‌هايي كه بيشترين استرس را ايجاد مي‌كنند به طور رنج‌آوري همراه هم ظاهر مي‌شوند در مواقعي ممكن است قادر نباشيد دقيقاً تصميم بگيريد كه كدام فعاليت، فرد يا شرايط خاص اين همه استرس توليد كرده است. براي كنترل استرس به طور مؤثر درك شش عامل كليدي زير ضروري است:

1- آگاهي: تضمين مي‌كند كه استرس قبل از شروع به رشد در همان ابتدا شناخته شود. با ثبت موقعيتهاي استرس‌زا اغلب مي‌توان اين آگاهي را بهبود بخشيد. اگر در مورد اينكه چرا بعضي از موقعيتها يا افراد موجب پريشاني شما مي‌شوند شك داريد، مي‌توانيد با نوشتن «يادداشت روزانه استرس» در مورد احساساتتان به بصيرتهاي بيشتر دست يابيد. به مدت 5 روز تمام وقايع، فعاليت‌‌ها و موقعيتهايي را كه در آنها مخصوصاً احساس فشار مي‌كنيد يادداشت نماييد. جزئيات اين يادداشت، بايد شامل موارد زير باشد:

  تاريخ و زمان- موقعيت – احساسات – شدت احساسات

2- پيش‌بيني: اين يادداشت روزانه به ما كمك مي‌كند شرايط استرس‌زا را پيش‌بيني كنيم و بتوانيم آن را قبل از وقوع در ذهن خود مجسم كنيم. زماني كه اين تجسم در يك حالت آرامش صورت پذيرد رو به رو شدن با آن اتفاق در زندگي واقعي بسيار ساده‌تر و موفقيت آميزتر خواهد شد. تا آنجا كه مي‌توانيد اين تصوير ذهني را با جزئيات بيشتري تجسم كنيد. به جاي اين كه فقط آن را تجسم كنيد سعي كنيد گفتگوهاي آن صحنه را بشنويد و حس كنيد. تجسم كنيد كه با اين چالش با آرامش و اعتماد به نفس برخورد مي‌كنيد.

3- اجتناب: ما مي‌توانيم توانايي خود را در مقابله با استرس به داشتن پول در بانك تشبيه كنيم هر بار كه از آن برداشت مي‌كنيم از اندوخته آن كاسته مي‌شود. اگر موجودي ما به طور مداوم تحت فشار استرس باشد مانند اين است كه بيش از حد از حسابمان برداشت كرديم، همان طور كه صلاحيت مالي ما نزد بانك زير سؤال مي‌رود، سلامتمان نيز به خطر مي‌افتد. با اجتناب از موقعيتهايي كه بدون دليل شما را تحت فشار رواني قرار مي‌دهد مي‌توانيد اين منابع محدود را ذخيره كنيد

. در حوزه روان شناسي و علوم رفتاري معمولا باور بر اين است که هوش موجوديتي منفرد است که به ارث مي رسد و انسانها مانند لوح سفيدي هستند که هر چيزي را در صورتي که به شيوه اي مناسب ارائه شود، مي توان به آنها آموزش داد. تحقيقات اخير نشان مي دهد که عکس اين مسأله صادق است و هوشؤ هاي چندگانه وجود دارد که کاملا از يکديگر مستقل هستند. گاردنر هوش را "ظرفيتي براي حل مسائل يا تطبيق ساخته ها متناسب با مجموعه فرهنگي " مي داند. گاردنر هفت هوش معرفي مي کند، دو تاي اول در مدرسه به دست مي آيد. سه تاي بعدي مربوط به هنر است و دو تاي پاياني شخصي.در کتاب چارچوب هاي ذهن گاردنر با هوش هاي شخصي به عنوان يک کل برخورد مي کند؛ چرا که بسيار به هم نزديکند و هماهنگ عمل مي کنند. افراد ترکيب يگانه اي از هوش ها دارند و اين هوش ها بدون جهت گيري اخلاقي است و مي تواند براي مقاصد خوب يا بد بکار آيد.نظريه گاردنر در روان شناسي جايگاه معتبري به دست نياورده است ولي به شدت مورد توجه معلمان قرار گرفته است. در اصل اين تئوري، هفت روش تدريس به جاي يکي را امکان پذير مي کند؛ يعني مي توان ذهن را در زمينه اي که آماده است، تحريک کرد و با شيوه اي که مورد علاقه دانش آموز است پيش رفت. توصيه هاي گاردنر:"معلمان بايد توجه خود را به همه هوش ها معطوف کنند.""بايد آموزش و اخلاقيات را به يکديگر گره زد
با توجه به نظرات هوارد گارنر ،هوشهاي چندگانه هفت راه مختلف براي نشان دادن قابليت فکري هستند